Een speeltuin zonder budgetplafond, een tunnel die na duur meedenken toch niet wordt gebouwd en een referendum dat niets verandert: gemeenten weten participatie duur te maken. Terwijl inwoners braaf aanschuiven aan overlegtafels, loopt de rekening op voor plannen die vaak direct in de la verdwijnen.
In vogelvlucht
- Gemeenten geven ruimhartig geld uit aan participatie rond speeltuinen, zonder vooraf een budgetplafond af te spreken.
- Er worden dure participatietrajecten opgetuigd voor een tunnel die uiteindelijk helemaal niet wordt gebouwd.
- Ook referenda kosten publiek geld, zelfs als ze achteraf niets veranderen aan het gemeentelijk beleid.
Dure speeltuinen en andere participatieblunders
In één gemeente liep een participatie voor een speeltuin volledig uit de hand. Er waren geen budgetkaders en ambtenaren voelden geen eigenaarschap.
Het project werd veel duurder dan gepland. De VNG vat het samen met de les dat duidelijke grenzen nodig zijn.
Of, iets minder droog: “Dat kan je een hele dure speeltuin schelen.” Ook bij verkeersprojecten gaat het mis als niemand vooraf iets vast durft te leggen.
In een verkenning naar verkeersdrukte bij nieuwe woningen bleek “het proces veel tijd en geld heeft gekost en slechts beperkte opbrengsten heeft opgeleverd.” De ideeën van bewoners waren niet geschikt, maar het participatiecircus had dan allang gedraaid.
Participatie zonder kaders
De VNG en Binnenlands Bestuur laten zien dat het probleem breder is dan één speeltuin. Participatieblunders bij gemeenten laten zien dat zonder duidelijke kaders processen leiden tot verspilde inspanningen en hoge kosten zonder resultaten.
Steeds weer ontbreekt transparantie over budgetten en procedures. Vertragingen en teleurstellingen zijn dan vaste uitkomst.
Bij een tunnelproject in een klein dorp bleken de kosten na participatie veel te hoog en buiten verhouding tot het doel. Er was geen financiële dekking, dus het project werd uitgesteld.
De inwoners hadden meegedacht, maar de rekening paste niet in de begroting.
Beloven mag niets kosten
Participatie over verkeersveiligheid in twee straten leverde nog een andere klassieker op. Bewoners kregen beloftes, maar de uitkomsten bleken niet bindend en pasten niet binnen wetgeving.
Het gevolg was een ongelijke inrichting van de straten en onvrede over beloften die nooit waargemaakt konden worden. “Doe geen beloften die je niet wilt waarmaken.”
Ook bij een participatie over abstracte veiligheid ging het mis in de basis. Het onderwerp was te vaag en de opkomst laag.
Alleen bij concrete thema’s bleek echt belangstelling. Toch kost zo’n vaag gesprek net zo goed tijd van ambtenaren en ingehuurde begeleiders.
Wie mag meepraten en wie betaalt
Bij de omlegging van een busbaan dacht de gemeente de participatie keurig geregeld te hebben. Alleen de wijkraad werd betrokken, terwijl direct belanghebbenden tegen bleken te zijn.
De bijeenkomst escaleerde en werd opgeschort. Daarna moest de echte discussie alsnog beginnen.
“Leg de kernvraag op tafel bij de direct belanghebbenden en ga niet alleen af op een wijkraad of andere belangenbehartiger.” Een referendum over parkeerplaatsen tegenover voetpaden liep uit op een perfecte patstelling.
De uitslag werd gelijk verdeeld en er was geen plan bedacht voor zo’n scenario. Uiteindelijk moest de projectleider terugvallen op bestaand beleid na een volledig doorlopen en betaald participatieproces.
Leren van blunders of ze herhalen
Volgens de VNG worden deze participatieblunders nu gebundeld om lessen te trekken. Doel is toekomstige verspilling bij gemeenten te voorkomen.
De rode draad in de voorbeelden is steeds dezelfde. Er is veel tijd en ambtelijke inzet nodig en soms zijn er externe kosten, met onbruikbare resultaten.
Blunders in participatie resulteren vaak in teleurstellingen, vertragingen en onduidelijkheid over wie beslist. Vooral het gebrek aan transparantie over budgetten en procedures valt op.
De overheid nodigt inwoners uit om mee te denken. Daarbij vergeet zij te zeggen wat het mag kosten en wat er echt kan, zoals blijkt uit de participatie blunderbundel lessen van gemeenten, een vergelijkbaar overzicht voor provincies en een blunderbundel over participatie voor gemeenten bij Binnenlands Bestuur.
