Vier miljoen voor Brabantse rijksmonumenten maar restauratie blijft loterij

De provincie Noord-Brabant trekt in 2026 vier miljoen euro uit voor de restauratie van rijksmonumenten, waaronder een speciaal noodfonds van 400.000 euro voor acute gevallen. Toch blijft het verkrijgen van subsidie deels afhankelijk van loting.

In vogelvlucht

In 2026 is er 400.000 euro beschikbaar via een nieuw noodfonds voor monumenten met acute schade.
Bij de laatste subsidieronde kregen slechts 12 van 35 aanvragen geld; het budget was na één dag uitgeput.
Naast subsidies is er een Brabants Erfgoedfonds van 50 miljoen euro beschikbaar als laagrentende lening.

Nieuwe regeling voor noodhulp

De provincie Noord-Brabant introduceert in 2026 een nieuw noodfonds van 400.000 euro voor rijksmonumenten met acute onderhoudsproblemen. Deze regeling is bedoeld voor monumenteigenaren die eerder geen subsidie ontvingen via het reguliere restauratieprogramma, maar nu dringend herstelwerk moeten uitvoeren.

Aanvulling op bestaande subsidieregeling

Het noodfonds komt bovenop de reguliere restauratiesubsidie van 3,6 miljoen euro. Vanaf januari 2026 start een nieuwe aanvraagronde waarvoor per monument maximaal 400.000 euro kan worden aangevraagd.

De provincie verwacht dat samen met het Rijk in totaal vier miljoen euro beschikbaar is voor restauratieprojecten in Brabant. Dit blijkt uit plannen die eerder dit jaar zijn aangekondigd, zoals beschreven op de Noodfonds helpt Brabantse rijksmonumenten acute problemen.

Grote vraag, beperkt aanbod

De aanleiding voor het noodfonds is de structurele overvraging van de reguliere regeling. In de meest recente ronde kwamen 35 aanvragen binnen, waarvan slechts 12 werden gehonoreerd.

Het beschikbare budget was al na één dag uitgeput. Volgens gedeputeerde Bas Maes moet er iets veranderen om risicovolle achterstanden in onderhoud aan waardevol erfgoed te voorkomen.

Timing en toegang

Eigenaars van monumenten die bij de reguliere restauratieregeling buiten de boot vallen, kunnen vanaf 18 mei 2026 een aanvraag indienen voor de noodsubsidie. De regeling is gericht op projecten die bij de reguliere ronde zijn afgewezen maar nu niet langer kunnen wachten.

Voorbeelden van eerder uitgelote projecten zijn de Basiliek in Oudenbosch, de watertoren in Raamsdonk, het Hof van Solms in Oirschot en de kerk in Den Dungen. Dit werd ook gemeld op Noodmaatregelen beschikbaar voor Brabantse monumenten met achterstallig onderhoud.

Erfgoedfonds biedt aanvullende leningen

Naast de subsidies is er het Brabants Erfgoedfonds, dat 50 miljoen euro beschikbaar stelt in de vorm van laagrentende leningen tot maximaal 1 miljoen euro per project. Het fonds wordt uitgevoerd door het Nationaal Restauratiefonds.

Het ondersteunt onderhoud, restauratie, verduurzaming en klimaatadaptie van rijks- en gemeentelijke monumenten. De middelen komen uit de zogenoemde immunisatieportefeuille van de provincie, afkomstig uit voormalige Essent-aandelen, aldus Brabant zet noodfonds in om rijksmonumenten met spoed te ondersteunen.

Langetermijnmechanisme

Aflossingen op leningen vloeien terug in het fonds, waardoor er een doorlopende bron van financiering ontstaat. Zowel gedeputeerde Bas Maes als de directeur van het Nationaal Restauratiefonds, Uğur Özcan, zien het fonds als een manier om erfgoed structureel toekomstbestendig te maken.

Brabants erfgoedfonds ondertekend op landgoed Zwijnsbergen liet eerder al zien hoe elke euro meerdere keren wordt ingezet voor erfgoedprojecten in de provincie.

Combinatie van subsidies en fondsen

Monumenteigenaren kunnen eerst in januari aanspraak maken op reguliere subsidies. Vervolgens in mei op het noodfonds indien noodzakelijk, en daarnaast op leningen via het erfgoedfonds.

De uitgaven verlopen deels via giften, deels via terugvorderbare leningen. Maar alle middelen zijn publiek gefinancierd, zoals bevestigd in Brabant krijgt eerste klimaatbestendige monumentenfonds.