718 miljoen publiek geld voor 29 kilometer dijk met duur gras en steen

718 miljoen euro voor nog geen 29 kilometer dijk tussen Zwolle en Olst: ruim 19,6 miljoen per kilometer, met uitschieters tot 25 miljoen. Officieel gaat het om veiligheid en nieuwe riviernatuur. Voor wie de aanslag op de mat krijgt, oogt het vooral als een extreem dure strook gras en steen.

In vogelvlucht

Voor nog geen 29 kilometer dijk trekt de overheid 718 miljoen euro uit aan publiek geld.
Per kilometer dijk loopt de rekening op tot ruim 19,6 miljoen euro, met pieken tot 25 miljoen.
Op papier gaat het om veiligheid en riviernatuur, maar op straat lijkt het vooral duur gras en steen.

Prijkaartje voor de IJsseldijk

Waterschap Drents Overijsselse Delta trekt 718 miljoen euro uit voor het megaproject IJsselwerken. Dat geld gaat naar 28,9 kilometer dijk tussen Zwolle en Olst, officieel de grootste dijkoperatie sinds de Deltawerken.

Gemiddeld kost de klus 19,6 miljoen euro per kilometer, maar op delen loopt dat bedrag verder op. Voor het traject tussen Zwolle en Olst spreekt het waterschap zelf van “duizelingwekkend krediet”: 25 miljoen euro per kilometer.

Wie de rekening betaalt

Negen van de tien euro komt uit het landelijke programma Hoogwaterbescherming, dus uit rijksmiddelen. De resterende euro wordt betaald via de waterschapslasten in het gebied Drents Overijsselse Delta.

De kosten lopen bovendien door tot na de schop in de grond. Er is geld gereserveerd tot 2034, terwijl de dijkversterking volgens planning in 2033 in Spoolde bij Zwolle klaar moet zijn.

Afgekeurde dijk en kunstwerken

De bestaande dijk is op drie punten afgekeurd: piping, binnenwaartse stabiliteit en de bekleding. Daarnaast blijkt op sommige stukken een duidelijk tekort aan hoogte.

Niet alleen de dijk zelf valt door de mand. Ook verschillende kunstwerken op het traject zijn afgekeurd, waaronder het monumentale sluizencomplex Katerveer.

Opknippen in deelprojecten

Het voorkeursalternatief is vooral een binnendijkse versterking met een verticale pipingoplossing voor 23 van de 29 deeltrajecten. De hele dijk wordt daarvoor opgeknipt in 15 stukken van 2 tot 4 kilometer.

Die aanpak moet de uitvoering beheersbaar houden, maar maakt het ook complexer en langduriger. De planuitwerking begon in de zomer van 2020 en mondde pas op 17 juni 2025 uit in een definitief projectbesluit, later goedgekeurd door Gedeputeerde Staten.

Natuur, risico en schade

Vrijwel de hele dijk ligt langs Natura 2000 gebied Rijntakken, wat elke schop grond ingewikkelder maakt. Volgens projectbetrokkenen is het “een puzzel waarvan de stukjes niet altijd lekker in elkaar vallen”.

De dijkverlegging bij Paddenpol moet een klimaatbuffer en 13 hectare extra riviernatuur opleveren. Diezelfde plek is ook het startpunt van de uitvoering: daar begint in 2026 de bouw.

Volgens de gemeente Zwolle kan bij een dijkdoorbraak het water in grote delen van Salland en Zwolle 1 tot 3 meter hoog komen te staan. Het project moet dat scenario voorkomen.

IJsselwerken wordt in stukken uitgevoerd, maar de rekening ligt direct vast. Er is tot 2034 budget gereserveerd om de hele operatie financieel af te wikkelen.

De onderbouwing van de 718 miljoen euro zit vooral in het voorkomen van toekomstige schade. Het waterschap rekent bij een doorbraak op 600 mogelijke doden en 9 miljard euro schade.

“Sterke dijken zijn niet gratis, wel onmisbaar”, zegt dagelijks bestuurder Hans Wijnen daarover. In zijn woorden: “De kosten liggen er niet om, maar zijn noodzakelijk om veilig te kunnen wonen, werken en recreëren.”

Besluiten en betrokken partijen

Bij het project zijn naast het waterschap ook de provincie Overijssel, de gemeenten Zwolle en Olst Wijhe en Rijkswaterstaat betrokken. Iedere laag overheid schuift aan, maar de belastingbetaler ziet één totaalbedrag.

Op het ontwerp projectbesluit en de ontwerpvergunningen kwamen 155 zienswijzen binnen. Na die ronde stelde het dagelijks bestuur van WDODelta het definitieve besluit vast, dat vervolgens op 16 september 2025 door Gedeputeerde Staten werd goedgekeurd.