Voor 1,8 miljard euro krijgt Nederland 34 mol minder stikstof per jaar. Dat is opvallend, omdat met een alternatief plan dezelfde milieuwinst was berekend voor 325 miljoen euro, of zelfs drie keer zoveel natuureffect voor hetzelfde hoge bedrag.
In vogelvlucht
- De overheid trekt 1,8 miljard euro uit voor 34 mol minder stikstof per jaar.
- Een alternatief plan beloofde dezelfde milieuwinst voor 325 miljoen euro, ruim vijf keer zo goedkoop.
- Voor diezelfde 1,8 miljard euro was volgens berekeningen zelfs drie keer zoveel natuureffect mogelijk geweest.
Dure stikstofdeal voor beperkte winst
De overheid legt 1,8 miljard euro klaar om ruim 700 piekbelasters uit te kopen. Daarmee moet de stikstofneerslag in natuur omlaag, maar de prijs per resultaat ligt hoog.
In maart 2025 deden 723 bedrijven mee aan de regeling van stikstofminister Christianne van der Wal. Samen leveren zij 34 mol minder stikstofneerslag per jaar op.
Woest aantrekkelijk voor boeren, kostbaar voor belastingbetalers
Van der Wal noemde haar uitkoopregeling met 120 procent van de bedrijfswaarde een “woest aantrekkelijke regeling”. Stikstofprofessor Jan Willem Erisman zegt bij Omroep Gelderland: “Wat er nu wordt uitgegeven: het zijn enorme bedragen”.
Landelijk zijn ongeveer 3000 bedrijven als piekbelaster aangemerkt, maar slechts een deel stapt in. Toch is de rekening al fors, terwijl de stikstofwinst beperkt blijft tot die 34 mol per jaar.
Minder boeren, zelfde effect, veel minder geld
Volgens berekeningen was dezelfde stikstofwinst mogelijk geweest door 133 boeren uit te kopen. De kosten daarvoor zouden 325 miljoen euro zijn geweest.
Daarmee was ruim 1,5 miljard euro in de schatkist gebleven, voor exact dezelfde daling van de stikstofneerslag. Erisman zegt daarover dat “er veel meer alternatieven zijn die veel goedkoper zijn en veel meer rendement opleveren”.
Met hetzelfde geld drie keer zoveel natuureffect
Met diezelfde 1,8 miljard euro had de overheid ook 763 zwaarste belasters kunnen uitkopen. Volgens de berekeningen was dan ongeveer drie keer zoveel natuurschade voorkomen.
De keuze viel echter op de huidige regeling, met meer deelnemers en minder effect per uitgegeven euro. De verhouding tussen prijs en milieuwinst schuurt daarmee zichtbaar.
Nieuwe regeling, zelfde portemonnee
Het ministerie komt nu met een nieuwe uitkoopregeling voor boeren binnen een kilometer van natuurgebieden. Daarvoor wordt 110 procent van de bedrijfswaarde geboden.
De bestemming van het geld verandert dus iets, maar het patroon blijft gelijk. De uitkoopsom ligt opnieuw boven de marktwaarde, betaald uit publieke middelen.
Boer weg, stal leeg, geld op
Meer dan tweehonderd Gelderse boeren hebben nu lege stallen door eerdere stoppersregelingen. Hun bedrijven tellen mee in de stikstofaanpak, maar het landschap staat vol ongebruikte stallen.
Kalverhouder Evert van den Top uit Wekerom zegt over zijn uitkoop: “Ik heb er echt gemengde gevoelens aan over gehouden. Mijn opa is hier in 1900 begonnen met vee en nu zijn we ineens piekbelaster”.
