Tussen 15 en 60 miljoen euro per jaar aan publieke middelen kan opgaan aan een extra papieren ronde over uitstootcijfers van veehouderijen, terwijl de uitkomst volgens adviseurs toch niet verandert. Bijna 60.000 boeren krijgen een brief, terwijl de hoogste bestuursrechter een simpele aankondiging in de Staatscourant al genoeg vindt.
In vogelvlucht
- De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland schat dat een extra papieren ronde over uitstootcijfers tussen de 15 en 60 miljoen euro per jaar kan kosten.
- Bijna 60.000 boeren krijgen een individuele brief, terwijl een korte melding in de Staatscourant juridisch al kan volstaan.
- Adviseurs verwachten geen andere uitkomst, maar de overheid besteedt alsnog tientallen miljoenen aan deze dubbele administratie.
Kosten van een procedure die niets verandert
Volgens een analyse in Trouw schat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de kosten van de gekozen procedure op 15 tot 60 miljoen euro per jaar. Die raming hangt direct samen met de extra inspanning om alle betrokken veehouders individueel te benaderen over het openbaar maken van hun uitstootgegevens.
Het gaat om een bureaucratische zienswijzeprocedure rond uitstootgegevens van veehouderijen. Het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding waarschuwt in zijn advies dat deze route vooral leidt tot vertraging en hoge uitvoeringskosten, terwijl de inhoudelijke uitkomst hetzelfde blijft.
Brievenregen voor bijna 60.000 boeren
Minister Femke Wiersma wil bijna 60.000 boeren een brief sturen over het openbaar maken van hun uitstootgegevens over 2024 en 2025. In de praktijk betekent dit een enorme hoeveelheid individuele zienswijzen, die allemaal verwerkt en beantwoord moeten worden.
Daarmee kiest het ministerie voor een maximale administratieve belasting. Het Adviescollege wijst erop dat de administratieve last voor zowel overheid als boeren groot is, terwijl de juridische ruimte beperkt is. De kernvraag is niet of de gegevens openbaar worden, maar alleen hoe lang dat nog wordt uitgesteld.
Wat de hoogste bestuursrechter al heeft beslist
De procedure komt boven op eerdere uitspraken van de Raad van State over emissiegegevens van veehouderijen. In een zaak waarover onder meer Veld-post berichtte, oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak dat de gegevens openbaar moeten worden gemaakt.
Volgens het Adviescollege is voor dit type besluiten in principe een algemene aankondiging, bijvoorbeeld via de Staatscourant, voldoende. De keuze voor een individuele zienswijzeprocedure is dus niet noodzakelijk, maar een politieke keuze van de minister.
Schijninspraak met een hoog prijskaartje
Journalisten vroegen de uitstootgegevens op via de Wet open overheid. In zijn openbare advies spreekt het Adviescollege over een vorm van schijninspraak. Boeren mogen reageren, maar de ruimte om het besluit tegen te houden is klein. De inhoudelijke plicht tot openbaarmaking is door de rechtspraak al grotendeels uitgekristalliseerd.
Het Adviescollege schrijft dat de gekozen route de belastingbetaler 15 tot 60 miljoen euro per jaar kan kosten, zonder dat dit de uitkomst verandert. Voorzitter Ineke van Gent noemt de aanpak van het ministerie een keuze die grenst aan procedureel misbruik van de Woo. De extra zienswijzeronde levert vooral vertraging op, geen betere besluitvorming.
Schaarse middelen in de papiermolen
In het advies wordt benadrukt dat de procedure het ambtelijke apparaat zwaar belast. De miljoenen aan uitvoeringskosten zijn niet alleen geld, maar ook uren. Medewerkers die hieraan werken, kunnen niet worden ingezet voor andere dossiers rond landbouw, natuur of stikstof.
Volgens het Adviescollege worden zo schaarse publieke middelen en mensen ingezet voor een papieren stap die juridisch niet nodig is. De spanning tussen capaciteit en werkvoorraad bij uitvoeringsorganisaties wordt daarmee verder opgevoerd.
Wat boeren vrezen en wat al openbaar is
Boerenorganisaties en individuele veehouders vrezen dat hun adresgegevens en bedrijfsgegevens breed openbaar komen als de uitstootcijfers worden gepubliceerd. In de adviesstukken wordt erop gewezen dat een deel van die gegevens nu al te achterhalen is via openbare registers en inschrijvingen.
De zorgen over veiligheid en privacy zijn daarmee niet onbelangrijk, maar raken aan een bredere discussie over openbaarheid van bedrijfsgegevens. De gekozen zienswijzeronde verandert niets aan die principiële afweging, maar schuift de feitelijke publicatie wel maanden of jaren op.
Andere bestemming voor de miljoenen
Het Adviescollege suggereert dat dezelfde miljoenen ook kunnen worden ingezet voor concrete maatregelen, bijvoorbeeld een meldpunt en preventieve ondersteuning rond sociale veiligheid van boeren. Dat zou direct aansluiten bij de groep om wie het nu gaat, zonder extra papierwerk en vertraging.
Minister Wiersma stelt in haar reactie dat zij kiest voor een zorgvuldig proces en dat agrarische ondernemers tijdig en individueel moeten worden geïnformeerd als hun gegevens openbaar worden gemaakt. Het Adviescollege concludeert dat deze zorgvuldigheid in de huidige vorm vooral duur en traag uitpakt.
