Een subsidie van 750 miljoen euro voor een waterstofnetwerk verandert in een paar jaar in een rekening van minstens 2,5 miljard euro extra. Terwijl de totale investering oploopt naar 3,8 miljard euro voor 1200 kilometer leiding, blijkt de Kamer intussen onvolledig geïnformeerd over risico’s en kostenstijgingen.
In vogelvlucht
- Subsidie van 750 miljoen euro groeit in korte tijd uit tot minimaal 2,5 miljard euro extra kosten.
- De totale rekening voor 1200 kilometer waterstofleiding komt nu uit op 3,8 miljard euro publiek geld.
- Terwijl de miljarden oplopen, krijgt de Kamer geen volledig beeld van risico’s en kostenstijgingen.
Stijgende kosten van het waterstofnetwerk
De eerste subsidie voor het waterstofnetwerk lag in 2023 op maximaal 750 miljoen euro. Nog geen twee jaar later is de verwachting dat de overheid minstens 2,5 miljard euro moet bijpassen.
De Algemene Rekenkamer noemt de subsidie van 750 miljoen euro niet doeltreffend. Toch zijn de geraamde aanloopverliezen van Gasunie/HNS in dezelfde periode opgelopen tot 2,5 miljard euro.
Van 1,5 naar 3,8 miljard euro
In 2021 werd de investering voor het hele waterstofnetwerk nog geraamd op 1,5 miljard euro. Inmiddels ligt die raming op 3,8 miljard euro voor ongeveer 1200 kilometer leiding.
Alleen al de aanloopverliezen van Gasunie/HNS werden in 2023 geschat op 857 miljoen euro. In 2025 is dat dus 2,5 miljard euro, ruim drie keer zo veel in korte tijd.
Belastingbetaler draait op voor risico’s
Volgens de Algemene Rekenkamer moet het Rijk nu minstens 2,5 miljard euro extra bijpassen. Dat is 1,8 miljard euro meer dan de eerder toegezegde subsidie aan Gasunie/HNS.
Tegelijkertijd is de Tweede Kamer onvolledig geïnformeerd over risico’s en kostenstijgingen. De Algemene Rekenkamer stelt hierover: “Wij vinden dat de minister scherper op de kwaliteit van de kostenraming had moeten zijn, omdat deze bepalend is voor de hoogte van de subsidie.”
Minder hergebruik betekent meer aanlegkosten
Een deel van de kostenoverschrijding komt doordat minder bestaande gasleidingen kunnen worden hergebruikt. De transitie in de industrie verloopt langzamer dan gedacht, waardoor oude buizen langer nodig blijven en er dus meer nieuw moet worden aangelegd.
Daardoor loopt de rekening van het waterstofnetwerk verder op dan gepland. Elke extra kilometer nieuwe leiding tikt direct door in de totale investering van 3,8 miljard euro.
Onzekerheid en lessen voor volgende projecten
Barbara Joziasse van de Algemene Rekenkamer zegt: “Onzekerheid maakt onderdeel uit uit van de energie transitie.” Volgens haar gaat het bij waterstof om “minstens €11 miljard” in de hele keten van productie, transport en gebruik.
Zij wijst erop dat dit “hele grote projecten zijn die nog niet eerder zijn gedaan” en dat omstandigheden tussendoor wijzigen. Maar juist daarom is het volgens de Algemene Rekenkamer nodig dat het Rijk tijdig bijstuurt omdat het om heel veel publiek geld gaat.
De Algemene Rekenkamer ziet het waterstofnetwerk als voorbeeld voor andere grote projecten, zoals CCS of kernenergie. Volgens Joziasse biedt dit onderzoek lessen voor doeltreffender en doelmatiger optreden bij zulke miljardenprogramma’s.
De kern van die les is eenvoudig samen te vatten. Betere kostenramingen, scherpere controle en tijdig bijsturen zijn nodig, want ook bij het waterstofnetwerk blijkt dat een subsidie van 750 miljoen euro snel kan veranderen in een publiek prijskaartje van miljarden.
