Politieke leiders praten steeds vaker over draagvlak – of burgers een plan wel ‘begrijpen’ of ‘voelen’. Ondertussen neemt de draagkracht af: gezinnen raken financieel uitgeput, ondernemers verdrinken in regels en gemeenten draaien overuren om beleid uit te voeren dat niemand nog kan betalen.
In vogelvlucht
- De belastingdruk voor huishoudens steeg de afgelopen vijf jaar met ruim 9 procent (CBS).
- Gemeenten signaleren structurele tekorten op jeugdzorg en Wmo van samen meer dan 1 miljard euro per jaar (VNG).
- Ondertussen blijft de overheid praten over ‘vertrouwen herstellen’ en ‘maatschappelijk draagvlak creëren’ (Algemene Rekenkamer).
- Het vertrouwen in politiek en bestuur blijft hangen onder de 30 procent (SCP).
Draagvlak is geen doel op zich
Beleid wordt tegenwoordig niet meer verkocht als oplossing, maar als gevoel. Er moet draagvlak zijn – liefst gemeten in enquêtes en communicatiecampagnes. Maar draagvlak zonder draagkracht is lege retoriek. Je kunt burgers laten begrijpen waarom iets nodig is, maar als ze het niet meer kunnen betalen of uitvoeren, stort het systeem vanzelf in.
De papieren werkelijkheid van Den Haag
De Haagse werkelijkheid lijkt te bestaan uit modellen, gesprekken en nota’s. Daarin past alles, zolang het maar binnen de begroting staat. Maar buiten de ring van beleidsdocumenten stapelen de rekeningen zich op. Gemeenten redden het niet, zorginstellingen draaien op vrijwilligers, en ondernemers vullen meer formulieren dan orders. Het draagvlak is papier – de draagkracht is menselijk, en die breekt.
De prijs van het polderen
Om elk plan politiek acceptabel te maken, wordt het uitgekleed tot niemand er nog tegen is – maar ook niemand er nog iets aan heeft. Zo ontstaan compromissen die weinig kosten op papier, maar veel in uitvoering. Gemeenten krijgen taken zonder geld, burgers krijgen verantwoordelijkheden zonder middelen, en Den Haag noemt dat ‘samen doen’.
Van woorden naar onderhoud
De overheid onderhoudt haar beleid beter dan haar samenleving. Er is geld voor onderzoeken, evaluaties en campagnes, maar niet voor de mensen die het moeten uitvoeren. Leerkrachten, wijkagenten, ambtenaren in de jeugdzorg – allemaal dragen ze de gevolgen van beleid dat met de mond wordt verdedigd en met spreadsheets wordt gestuurd.
De echte toets van beleid
De overheid hoeft niet populair te zijn, maar wel eerlijk. Als er geen geld of draagkracht is voor een plan, zeg dat dan. Stop met beleid dat goed oogt in debatten maar slecht werkt in de praktijk. Draagvlak begint niet met woorden, maar met luisteren – naar wat burgers nog kunnen dragen voordat ze afhaken.
Bronnen: CBS – Belastingdruk en Inkomensontwikkeling, VNG Financiële Positie Gemeenten 2024, Kamer van Koophandel – Bedrijvendynamiek 2024, Algemene Rekenkamer – Staat van de Uitvoering, SCP – Burgerperspectieven 2024.
