Vuurwerk uit, inkomsten uit: overheid mist tientallen miljoenen door eigen keuzes

Als consumentenvuurwerk in Nederland volledig zou worden verboden, verdwijnt er grofweg zo’n 18 miljoen euro aan btw-inkomsten per jaar uit de schatkist. Dat is geld dat nu via legale vuurwerkverkoop rond de jaarwisseling binnenkomt, terwijl de kosten voor zorg, politie en schadeherstel blijven bestaan.

In vogelvlucht

Bij de jaarwisseling 2023-2024 gaven Nederlanders ongeveer 105 miljoen euro uit aan consumentenvuurwerk. Daarvan bestaat ruim 18 miljoen euro uit btw-inkomsten voor de schatkist.
Bij een volledig verbod op consumentenvuurwerk valt deze specifieke btw-bron grotendeels weg, terwijl de inzet van zorg, politie, brandweer en opruimdiensten rond oud en nieuw nodig blijft.
De vraag wat een verbod netto betekent voor publieke uitgaven is complex: minder btw-inkomsten staan tegenover mogelijke besparingen op zorgkosten en schade, en btw is geen geoormerkt potje voor één specifieke sector zoals zorg of onderwijs.

Wat levert vuurwerk nu op voor de schatkist?

Om de financiële gevolgen van een mogelijk vuurwerkverbod te kunnen duiden, is het nodig eerst naar de huidige omzet te kijken. Volgens berichtgeving van de Nederlandse publieke omroep kochten Nederlanders rond de jaarwisseling 2023-2024 voor ongeveer 105 miljoen euro aan consumentenvuurwerk.

Op consumentenvuurwerk geldt het algemene btw-tarief van 21 procent. Omdat de verkoopprijzen in de winkels inclusief btw zijn, bestaat niet 21 maar ongeveer 18 procent van de kassabedragen uit btw-inkomsten. Bij een totale omzet van 105 miljoen euro betekent dat grofweg ruim 18 miljoen euro die via vuurwerk als btw naar de schatkist stroomt.

In jaren met meer verkoop ligt de omzet hoger en daarmee ook de btw. In jaren met minder verkoop gebeurt het omgekeerde. De orde van grootte blijft echter vergelijkbaar: bij de huidige markt voor consumentenvuurwerk gaat het voor de schatkist om een bedrag in de buurt van twintig miljoen euro per jaar.

Wat verandert er bij een volledig verbod?

Als de verkoop en het afsteken van consumentenvuurwerk volledig landelijk zouden worden verboden, gebeurt in fiscale zin het volgende. De legale omzet van de vuurwerkbranche loopt sterk terug of valt grotendeels weg. Daarmee verdwijnen ook de btw-inkomsten die direct aan die verkoop zijn gekoppeld.

Een deel van de bestedingen kan verplaatsen naar andere aankopen rond oud en nieuw, zoals feestartikelen, evenementen of horeca. Over die uitgaven wordt eveneens btw geheven. In hoeverre consumenten hun volledige vuurwerkbudget elders uitgeven, is niet precies bekend. Daardoor is er geen harde, officiële raming van het exacte nettoverlies aan btw-inkomsten voor de schatkist.

Wel is duidelijk dat de specifieke btw-bron “consumentenvuurwerk” fors kleiner wordt bij een verbod. Uitgaande van een omzet in dezelfde orde als de afgelopen jaarwisseling gaat het dan om een belastingstroom van grofweg ruim 18 miljoen euro per jaar die grotendeels wegvalt.

Kosten aan de andere kant van de balans

De financiële discussie rond vuurwerk draait niet alleen om btw-inkomsten. Rond oud en nieuw zijn er ieder jaar ook kosten voor zorg, politie, brandweer, gemeentelijke opruimploegen en verzekerde of onverzekerde schade. Die kosten worden in verschillende onderzoeken en adviezen beschreven, maar er bestaat geen eenduidig, officieel cijfer dat alle maatschappelijke kosten in één bedrag samenvat.

Artsenorganisaties, veiligheidsdeskundigen en gemeenten wijzen erop dat vuurwerkincidenten leiden tot ziekenhuisopnames, blijvend letsel, extra inzet van politie en brandweer en schade aan openbaar en particulier bezit. In diverse publicaties worden deze maatschappelijke kosten als aanzienlijk omschreven en wordt geconcludeerd dat de financiële en maatschappelijke schade een belangrijke factor is in de afweging rond een vuurwerkverbod.

Een volledig beeld vraagt dus om beide kanten van de balans: gemiste btw-inkomsten aan de ene kant en mogelijke besparingen op zorg, schade en handhaving aan de andere kant. Die tweede kant is lastiger in euro’s te vangen dan de btw-opbrengst uit vuurwerkverkoop.

Gaat dit rechtstreeks ten koste van zorg en onderwijs?

In het publieke debat wordt misgelopen btw uit vuurwerk soms direct gekoppeld aan bezuinigingen op zorg of onderwijs. In de praktijk werkt de rijksbegroting anders. Btw-opbrengsten gaan naar de algemene middelen. De verdeling van die middelen over zorg, onderwijs, veiligheid en andere beleidsterreinen is een politieke keuze bij de jaarlijkse begroting.

Een volledig vuurwerkverbod betekent dat de overheid een belastingbron van grofweg ruim 18 miljoen euro per jaar verliest, uitgaande van de huidige vuurwerkmarkt. Dat bedrag is op zichzelf te klein om rechtstreeks te verklaren waarom een specifiek onderwijs- of zorgprogramma wel of niet wordt betaald. Het is wel onderdeel van de bredere vraag welke inkomsten en uitgaven een kabinet in de rijksbegroting tegen elkaar afweegt.

Daarom is het effect van een vuurwerkverbod op zorg en onderwijs vooral een politieke discussie. Minder btw uit vuurwerk verkleint het totaal aan inkomsten, maar beleid rond een verbod wordt ook gemotiveerd met argumenten over veiligheid, gezondheid en maatschappelijke kosten die weinig direct met de btw-opbrengst te maken hebben.

Samengevat

Bij de huidige vuurwerkverkoop levert consumentenvuurwerk de schatkist jaarlijks grofweg ruim 18 miljoen euro aan btw op. Een volledig verbod laat die specifieke inkomstenstroom grotendeels verdwijnen. Daartegenover staan kosten voor zorg, veiligheid en schade die moeilijk exact zijn te kwantificeren maar in de discussie nadrukkelijk worden meegewogen. De uiteindelijke vraag wat zwaarder weegt, wordt niet in de btw-aangifte beslist, maar aan de onderhandelingstafel van het begrotingsoverleg.