Belastingbetaler schrijft miljardencheque aan Tata Steel zonder enige ontsnappingsclausule

Een eenmalige subsidie van maximaal 2 miljard euro voor Tata Steel klinkt al fors, maar daar blijft het waarschijnlijk niet bij. Op basis van de gemaakte afspraken rekenen onderzoekers door dat tot minstens 2040 nog eens honderden miljoenen per jaar nodig zijn voor biomethaan, wind op zee en CO₂-opslag, terwijl de gemiddelde belastingbetaler wel meebetaalt en geen ontbindingsrecht krijgt.

In vogelvlucht

De overheid wil via een maatwerkafspraak maximaal 2 miljard euro subsidie geven aan Tata Steel.
Onderzoek van SOMO laat zien dat daarbovenop jaarlijks 375 tot 580 miljoen euro aan extra publieke kosten kan ontstaan tot minstens 2040.
Volgens datzelfde onderzoek krijgt Tata meerdere opzeggronden, terwijl de overheid en belastingbetaler geen vergelijkbaar ontbindingsrecht hebben.

Miljarden naar één fabriekspoort

In de Joint Letter of Intent tussen de Staat en Tata Steel staat dat de overheid maximaal 2 miljard euro aan maatwerksubsidie wil vrijmaken voor de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Demissionair minister Sophie Hermans tekende deze intentieverklaring eind september 2025 namens het ministerie van Klimaat en Groene Groei.

Volgens nieuwsberichten is voor de hele vergroening van Tata Steel in totaal enkele miljarden nodig, waarvan 2 miljard uit publieke middelen komt. De rest moet het bedrijf zelf investeren.

Subsidiefuik met open eind

Na 2030 stopt de rekening niet bij die ene cheque. Onderzoekers van SOMO hebben de Joint Letter of Intent doorgerekend en concluderen dat de huidige voorwaarden kunnen leiden tot extra publieke kosten van 375 tot 580 miljoen euro per jaar, tot minstens 2040, bovenop de 2 miljard subsidie.

De grootste post in hun berekening is biomethaan. SOMO raamt daarvoor 195 tot 330 miljoen euro per jaar vanaf 2032. Omdat er nu nauwelijks een biomethaanmarkt bestaat, gaat de overheid die markt volgens de intentieafspraken ontwikkelen en subsidiëren zodat Tata niet duurder uit is dan met fossiel gas.

Biomethaan, wind en opslag op de rekening

Naast biomethaan noemt SOMO extra publieke kosten voor het afvangen en opslaan van CO₂ en voor elektriciteit uit windparken op zee die rechtstreeks aan Tata zijn gekoppeld. Ook de netwerkkosten voor extra stroomcapaciteit spelen mee.

Opgeteld komen deze posten in de analyse uit op honderden miljoenen per jaar. Het gaat daarbij niet om een officieel vastgelegd bedrag, maar om een raming op basis van de voorwaarden in de intentieverklaring.

Wie risico loopt en wie mag opzeggen

In de Joint Letter of Intent staan drie opzeggronden voor Tata Steel. Het bedrijf mag de deal beëindigen als de netwerkkosten hoger uitvallen dan verwacht, als een nationale CO₂-heffing wordt ingevoerd of als de regels rond staalslakken worden aangescherpt.

Tegelijk legt de intentieverklaring drie inspanningsverplichtingen bij de overheid neer. De Staat moet een biomethaanmarkt opbouwen, infrastructuur voor CO₂-opslag (CCS) mogelijk maken en zorgen dat er voldoende offshore windparken komen die Tata van groene stroom kunnen voorzien.

SOMO vat dit samen als een constructie waarin Tata ontbindingsrechten en subsidies krijgt, terwijl de overheid de risico’s draagt en winsten privaat blijven. Het ministerie benadrukt in reacties dat het om intenties gaat en dat de uiteindelijke maatwerkafspraak nog moet worden gesloten, maar zodra miljarden zijn uitgegeven wordt het politiek moeilijker om te stoppen.

Politiek vast in de subsidiefuik

De SOMO onderzoekers spreken daarom van een “klassieke subsidiefuik”. Als de overheid eenmaal 2 miljard euro aan subsidie en jarenlange infrastructuurinvesteringen heeft gedaan, wordt doorinvesteren de logische politieke keuze, ook als de kosten verder oplopen.

Zij wijzen erop dat Tata Steel verantwoordelijk is voor ongeveer 7,6 procent van de nationale CO₂-uitstoot. Als het bedrijf uitzonderingen krijgt op de nationale CO₂-heffing en op netwerkkosten, rijst de vraag hoe een volgend kabinet dezelfde heffing nog kan opleggen aan andere bedrijven.

Vragen voor de belastingbetaler

Formeel is er nu één duidelijke toezegging: een maximale maatwerksubsidie van 2 miljard euro. In de praktijk laten de berekeningen zien dat de werkelijke kosten voor de Staat waarschijnlijk veel hoger uitvallen, zolang de voorwaarden uit de intentieverklaring blijven staan.

De belastingbetaler helpt zo een grote vervuiler met miljarden aan steun, terwijl het risico en de extra jaarlijkse lasten vooral aan publieke kant liggen. Een uitweg of ontbindingsrecht voor de samenleving is in deze constructie niet te vinden.