De 28 miljard van Jetten: waar het geld heen ging, wat het opleverde en welke projecten mislukten

In 2023 presenteerde het kabinet-Rutte IV een klimaatpakket van 28 miljard euro voor ongeveer 120 klimaatmaatregelen. Minister Rob Jetten noemde het een ambitieus pakket dat nodig is om de klimaatdoelen te halen. Maar voor burgers is nog steeds lastig na te gaan wat al dat geld precies heeft opgeleverd.

In vogelvlucht

De Algemene Rekenkamer constateert dat er geen eenduidig en compleet overzicht is van de klimaatuitgaven en hun effectiviteit.
Subsidies als ISDE en SDE++ hebben zichtbaar geleid tot veel projecten, maar informatie over kosten en CO₂-winst staat verspreid in verschillende rapporten.
Het pakket bestaat uit circa 120 maatregelen, maar er is geen publiek dashboard dat per maatregel laat zien hoeveel geld is uitgegeven en welke CO₂-reductie al echt is behaald.

Onvoldoende inzicht in effectiviteit

De Algemene Rekenkamer stelt dat de Tweede Kamer geen eenduidig en compleet overzicht krijgt van hoeveel geld er naar klimaatmaatregelen gaat en wat die precies opleveren. Definities van klimaatuitgaven verschillen en overzichten wijken van elkaar af.

In het politieke debat dook in 2023 een berekening van het Planbureau voor de Leefomgeving op. Daarin werd geschat dat het totale Nederlandse klimaatbeleid leidt tot een heel klein effect op de wereldwijde temperatuurstijging, in de orde van 0,000036 graden minder opwarming rond 2100. Critici gebruiken dit cijfer om de verhouding tussen kosten en opbrengst ter discussie te stellen, maar het gaat om het totale beleid, niet alleen om dit pakket van 28 miljard euro.

Subsidies met tastbaar resultaat

Via de ISDE-regeling krijgen huishoudens en bedrijven subsidie voor warmtepompen, isolatie en zonneboilers. De afgelopen jaren is hier jaarlijks honderden miljoenen euro aan besteed en er zijn veel installaties geplaatst.

Ook de SDE++ heeft gezorgd voor een grote hoeveelheid wind- en zonneprojecten. De regeling werkt met een maximale subsidie per vermeden ton CO₂ en rangschikt aanvragen op basis van de gevraagde steun per ton.

Toch is er voor buitenstaanders geen eenvoudig overzicht waarin per regeling staat: zoveel geld, zoveel projecten, zoveel werkelijk gemeten CO₂-reductie. Evaluaties en cijfers over besparing staan verspreid over verschillende onderzoeken en technische documenten.

Het Klimaatfonds en de lange termijn

Het Klimaatfonds is een apart fonds van ongeveer 35 miljard euro dat over meerdere jaren wordt ingezet voor klimaatmaatregelen. Een groot deel van het pakket van 28 miljard euro loopt via dit fonds.

De uitgaven worden gespreid over de periode tot 2030. Zowel de Algemene Rekenkamer als de Raad van State waarschuwen dat goed inzicht en duidelijke verantwoording nodig zijn. Zonder helder totaalbeeld is moeilijk te beoordelen of de miljarden doelmatig worden besteed en of goedkopere alternatieven zijn bekeken.

Beleid zonder totaaloverzicht

Het kabinet koppelde het klimaatpakket aan ongeveer 120 afzonderlijke maatregelen. Een deel daarvan is terug te vinden in Kamerstukken en de Klimaatnota, maar er is geen publiek overzicht dat voor elke maatregel tegelijk laat zien: budget, planning en gerealiseerde CO₂-reductie.

Bovendien wordt de effectiviteit per sector vaak op een andere manier berekend, bijvoorbeeld via modellen, theoretische besparingen of vermeden uitstoot. De Algemene Rekenkamer heeft herhaaldelijk aangegeven dat hierdoor het totaalbeeld voor Kamer en publiek lastig te overzien is.

Vragen voor de belastingbetaler

Ondanks de grote bedragen is het effect van de investeringen voor de gemiddelde belastingbetaler niet helder. Wie grip wil krijgen op de 28 miljard euro, moet zelf door klimaatnota’s, fondsbegrotingen en evaluaties heen.

Het prijskaartje staat vast, maar het totaalplaatje van de resultaten blijft versnipperd. Dat laat veel vragen open over het rendement van het klimaatpakket voor burgers en bedrijven.