De overheid verhoogt de prijs van een pakje sigaretten fors, maar ruim 40 procent van de geraapte pakjes komt uit het buitenland of is illegaal. Terwijl de schatkist rekent op hogere accijns, groeit een parallelle markt waar de gemiddelde Nederlander gewoon aan meebetaalt, zonder dat dit roken zichtbaar stopt.
In vogelvlucht
- De overheid rekent op extra accijns, terwijl ruim 40 procent van de pakjes de schatkist volledig ontwijkt.
- De parallelle sigarettenmarkt groeit, maar de kosten van toezicht en misgelopen belasting komen bij de Nederlander terecht.
- Hogere prijzen moeten roken terugdringen, maar de dure maatregel lijkt vooral illegale en buitenlandse pakjes aantrekkelijker te maken.
Illegale pakjes en dure accijns
De huidige stand van zaken blijkt uit antwoorden van Staatssecretaris Tielen, op kamervragen van Harmen Krul (CDA).
Staatssecretaris Tielen wijst in haar antwoord op het pakjesraaponderzoek 2024. Daaruit komt dat “het aandeel nagemaakte sigarettenverpakkingen en pakjes die niet op de Europese markt mogen worden aangeboden (illicit whites) was in 2024 gezamenlijk 11,1%.”
Daarnaast was volgens dezelfde Empty Pack Survey 30,1 procent van de geraapte pakjes in 2024 in het buitenland veraccijnsd. Tielen zegt dat uit deze cijfers niet valt op te maken of deze pakjes voor eigen gebruik zijn meegenomen of verder illegaal in Nederland zijn verhandeld.
De staatssecretaris benadrukt ook het belang van prijsbeleid. “Accijnsverhoging wordt internationaal gezien als de meest effectieve manier om het aantal rokers terug te dringen.”
Voor de effecten van de accijnsverhoging in 2024 verwijst zij naar onderzoek van het RIVM. Het RIVM publiceerde daar op 30 juni 2025 een nieuwsbericht over, met een rapport over gedragseffecten van de prijsstijging.
Fabrieken oprollen en machines op slot
Voor de binnenlandse productie wijst Tielen op de Jaarrapportage 2024 van de Douane. In 2024 zijn twee illegale sigarettenfabrieken opgerold in Bunnik en Bladel, is in Hulst één fabriek in opbouw aangetroffen, en zijn in samenwerking met België twee trailers met tabaksmachines in beslag genomen.
Daarnaast meldt zij dat in Aalten één illegale productielocatie voor waterpijptabak is opgerold. Ter vergelijking noemt zij dat in 2023 tien illegale fabrieken of productielocaties zijn opgerold.
Over de aanpak aan de bron schrijft Tielen over tabaksmachines. “Omdat de EU-regelgeving met betrekking tot een vergunningplicht voor tabaksmachines op zich laat wachten, heeft Nederland in 2023 als eerste land in de EU zelfstandig deze vergunningplicht ingevoerd.”
Volgens haar helpt die vergunningplicht om fabrieken ook in opbouw en afbouw aan te pakken. De Douane heeft hiervoor een informatieblad over de vergunning voor “tabaksproductieapparaten”.
Grenzen, containers en het combi-team SMOKE
Bij grotere inbeslagnames van sigaretten vindt 68 procent plaats aan de maritieme buitengrens van de EU. Daarnaast gaat 1 procent via luchtvracht en 31 procent in het binnenland, bij productie en opslag.
Tielen beschrijft de rolverdeling tussen diensten. De Douane is toezichthouder op illegale handel in accijnsgoederen zoals sigaretten en tabak, terwijl vapes “op dit moment geen accijnsgoederen” zijn.
Voor vapes ligt het toezicht daarom bij de NVWA. De staatssecretaris schrijft dat de Douane op basis van de Wet op de accijns en het Douanewetboek van de Unie “voldoende handvatten” heeft.
Daarnaast werkt de Douane samen met de FIOD in het combi-team SMOKE. De Tabaks- en rookwarenwet, waar bijvoorbeeld artikel 13e over bevoegdheid tot inbeslagname in staat, is publiek beschikbaar via de Tabaks- en rookwarenwet.
Webshops, boetes en hardnekkige sites
Online wordt volgens Tielen ook gecontroleerd. “In 2025 zijn er 131 online webshops geïnspecteerd. Daarbij is 25 keer opgetreden (12 officiële waarschuwingen en 13 boetes).”
Bij 35 extra inspecties kon de eigenaar van de webshop niet worden achterhaald. Over het uit de lucht halen van websites meldt zij dat “de afgelopen maanden” geen websites offline zijn gehaald.
Het offline halen noemt zij complex en tijdrovend. Een reden die zij geeft, is dat sites snel terugkomen met kleine wijzigingen, waardoor de aanpak blijvend aandacht vraagt.
Intussen kondigt zij extra informatie aan voor de Kamer. “Voor het kerstreces zal ik een factsheet delen met uw Kamer waarin wordt beschreven hoe het toezicht door de NVWA op het verbod op smaakjes van vapes is verlopen.”
Brussel, nieuwe regels en Nederlandse ijver
In haar antwoord gaat Tielen ook in op Europese regels. Nederland schrijft “blij” te zijn met het herzieningsvoorstel van de Europese Commissie voor de Tobacco Taxation Directive van 16 juli 2025.
De Europese Commissie publiceerde die dag het voorstel “Revision of the Tobacco Excise Directive (TED)”. Dat richt zich op de harmonisatie van accijnzen op tabaksproducten binnen de EU.
Dat Nederland in 2023 als eerste land een vergunningplicht voor tabaksmachines invoerde, wordt nadrukkelijk herhaald. Daarmee loopt Nederland vooruit op EU-regelgeving die “op zich laat wachten”.
De bijlagen waarnaar Tielen verwijst, liggen verspreid over verschillende Kamerstukken en rapporten van RIVM, Douane en de Europese Commissie. De Empty Pack Survey staat als bijlage bij Kamerstuk 32 011, nr. 121, terwijl de Douane-cijfers over fabrieken zijn opgenomen in Kamerstuk 31 934, nr. 93.
