Politieke bezuinigingen worden vaak gepresenteerd als onvermijdelijk, maar tegelijk groeit het ambtelijk apparaat al jaren door. Terwijl burgers te maken krijgen met versoberingen, stijgen de uitgaven aan overheidspersoneel en ondersteunende lagen structureel.
In vogelvlucht
- Tussen 2016 en 2023 nam het aantal mensen in overheidsdienst toe met ongeveer 150.000 banen.
- De groei van het ambtelijk apparaat zorgt voor structureel tientallen miljarden euro’s aan extra uitgaven.
- Bezuinigingen raken vooral regelingen en voorzieningen voor burgers, terwijl de overheid zelf in omvang blijft groeien.
Groeiende uitgaven aan overheidspersoneel
Het aantal mensen in overheidsdienst nam tussen 2016 en 2023 toe met ongeveer 150.000 banen. De groei van het ambtelijk apparaat leidt tot structureel tientallen miljarden euro’s aan extra uitgaven. Bezuinigingen raken vooral regelingen voor burgers, terwijl de overheid zelf blijft uitbreiden.
In debatten over de overheidsfinanciën klinkt regelmatig dat hervormingen nodig zijn in de AOW, de zorg en andere publieke voorzieningen. Er moet efficiënter worden gewerkt en de groei van uitgaven moet worden afgeremd. Tegelijk laten cijfers zien dat de overheid zelf in omvang blijft groeien.
De bezuinigingen zijn daarmee niet gericht op een kleinere overheid. Ze zijn gericht op het vrijmaken van ruimte binnen de begroting. Daardoor ontstaat een scheef beeld tussen beloofde hervormingen en feitelijke keuzes.
Ambtelijk apparaat blijft doorgroeien
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek is het aantal mensen in loondienst bij de overheid tussen 2016 en 2023 met ongeveer 150.000 banen toegenomen. Het gaat om rijksambtenaren en personeel bij gemeenten, provincies en uitvoeringsorganisaties. Die groei zet de begroting structureel onder druk.
Die groei zit vooral in beleidsvorming, toezicht, uitvoering en ondersteuning.
Volgens het Financieele Dagblad blijven de ambtelijke uitgaven ook de komende jaren stijgen, ondanks aangekondigde besparingsplannen. De krant spreekt van structureel hogere kosten voor personeel, huisvesting en ICT. Dat blijkt uit “Ambtelijke uitgaven blijven groeien ondanks besparingsplannen”.
Bezuinigingen gericht op burgers
Tegelijkertijd worden op andere terreinen wel keuzes gemaakt. Zo is de koppeling tussen de AOW en het minimumloon losgelaten, waardoor de AOW minder hard stijgt. Dat levert de schatkist volgens de NOS miljarden euro’s aan besparingen op, terwijl ouderen dit merken in hun koopkracht.
In de zorg is geen sprake van harde bezuinigingen, maar wel van begrenzing van groei. Gemeenten waarschuwen dat zij de oplopende kosten van de jeugdzorg niet meer kunnen dragen, ondanks extra bijdragen van het Rijk.
Het beeld dat zo ontstaat, is dat voorzieningen voor burgers onder druk staan. Tegelijkertijd blijft de overheidsorganisatie zelf uitdijen. De overheid wordt daarmee een steeds grotere kostenpost binnen de economie.
Wie betaalt de groei van de overheid?
Het Financieele Dagblad wijst erop dat de uitgaven aan openbaar bestuur trendmatig blijven groeien, ook als andere begrotingsposten worden afgeremd. Die ontwikkeling wordt zelden expliciet onderdeel van het politieke debat. De lasten verschuiven zo ongemerkt.
De gevolgen komen uiteindelijk terecht bij werkenden en uitkeringsgerechtigden. Zij krijgen te maken met hogere lasten en minder snelle inkomensstijgingen. Ook ervaren zij beperkingen in publieke diensten.
Volgens critici ondermijnt dit het beeld van een overheid die in de eerste plaats dienend is aan burgers. In plaats daarvan groeit de overheid zelf, terwijl de rekening elders wordt neergelegd. Dat roept vragen op over de politieke prioriteiten.
Weinig debat over groeiende overheid
Dat een goed functionerende overheid geld kost, staat buiten kijf. De vraag is wel of een overheid die sneller groeit dan de samenleving automatisch ook beter functioneert. Dat verband is niet vanzelfsprekend.
